Kritikak eta Iruzkinak

Egunerokoaren xehetasun xalo eta istorio ttikiz osaturiko liburu polita eta atsegina da Miriam Lukiren Argialdiak.

Harrigarria egin zait letra larririk eta puntu nahiz komarik gabeko egilearen hautua. Hartaz, metrailetaren tiro zaparrada bezala lehertu dira nire begietan olerkiak. Azkar. Jo eta jo. Musika dilindaka dariela handik eta hemendik. Musikak presentzia etengabea duelako liburuan. Eta gertukoak egin zaizkit poemak; xamurrak eta kaletarrak izaki. Zuzenak baitira, eta batez ere zintzoak. Nola gozoak edukian, nola bortitzak kontaeran. Eta hunkigarriak etengabe. Adibidez, joandakoen hutsunea delako oroigai, irakurriko zuten azken liburuaren akorduan, sortutako zirrara eta minean. Hainbat dira ukitu dituen gaiak. Baina batez ere gustatu zait literaturak deserriratutako pertsona eta tokiek dutela kabida orriotan. Liburu ederra Fertxuren azkena.

Oso gustura irakurri dut Maiteren liburu berria. Eleberri historikoa da eta Egeria izeneko emakume bat du protagonista. Lehenengo pertsonan idatzia dago, izan ere, bere bidaiak kontatuko dizkigu Egeriak. Hartaz, idazkera klasikoa hautatu du Maitek narraziorako; garaiari eta protagonistari dagokion tonu, estilo eta erritmoz txukun-txukun borobilduta. Aldi berean, gaur-gaurkoa eta aberatsa da Maiteren lumaren joskura, beraz, lerro fin horren orekan aritzea asmatu duela esanen nuke. Interesgarria ere bada liburua, eleberri historikoa den heinean, mende horretako bizimodu, sineskeria eta egunerokoen berri ematen digulako. Bidaia kronika denez, elkarrizketarik gabea da Zirtak su, eta hala ere, arin eta erraz irakurtzen da. Etengabeko deskripzioen perfekzio neurtua, berriz, urregorria da. Hainbat unetan, Egeriak bizitako larritasunek, edo gertatutako ezbeharren zehaztasun deskriptibo gordinek, nire begiez ikusteraino estutu naute. Besaulkian azazkazalekin harramazkaka hasi nintekeen! Liburu polita, zalantzarik gabe.

Irakurtzeko eskatu zidan ediroreak, klasikoa izateaz gainera oso ona delako. Nik, gainerako ia bizidun orok bezala, pelikula eta marrazki bizidunak ikusiak nituenez, gogo gehiegirik gabe heldu nion liburuari. Eta hau ustekabea! Ezin utzi! Seguruenik, itzulpen guztiek bere magia izanen dute, euskararazko ekarriak, baina, nabaria du Juan Kruz Igerabideren eskua. Altxor ttiki bat.

Lagun batek gomendatuta irakurri dut liburu hau eta oso ona da. Matematika gorroto dut eta literaturaren aitzakian matematikak interesa piztu du nigan. Gutxienez, liburuak iraun bitartean. Matematikaria izan zen osaba Petros. Eta haren bizitza du kontagai nagusi bere ilobak. Goodbachen aierua frogatu nahian emandako urteena, batik bat. Ilobak bere bizitza ere kontatuko digu, bere ibilbidea ere garrantzitsua delako. Finean, Apostolos Doxiadusek liburu interesgarria ondu du. Euskarara oso ongi ekarria dagoena, dotorezia handiz. Hitz batez laburbildu beharko banu liburu bikain honen mami guztia -osaba Petros, alegia-, harropuzkeria aukeratuko nuke.

Leitzako Arrosnabarrak etorri zaizkit gogora liburu hau irakurtzean; emakumeek, artazuriketan ari ziren bitartean, kantu zaharrak kantatzen zituztenekoa. Palilleirak dira eleberri honetako emakumeak, eta sareak ehuntzen eta josten dituzten bitartean, elkarri kontu zaharrak kontatzen dizkiote. Tradizioa eta fantasia uztartu ditu Nereak liburu honetan. Izan ere, gertakari lazgarri baten ondotik, emakumeek gizonak mendean hartzea pentsatuko dute Costa da Morteko herri batean, eta hartarako armiarmak deitzea erabakiko dute. Niri liluragarria egin zait nola deskribatu dituen zenbait pasarte Nereak, ia nire larrutan sentitu eta bizitzerainoko intentsitatez irakurri ditudanak. Izan Mariarena, izan itsasontziarena, edo beste asko. Liburu zoragarria da.

Unairen marrazkiak inoizko landuenak eta politenak iruditu zaizkit. Ikaragarriak! Beñaten ekarria, berriz, izugarria. Gai eta ertz asko ukitzen dituzte, "Zer ginen eta zer garen" esaldiaren bueltan laburbildu daitezkeenak. Kontraesan ezerosoak jorratzen dituzte. Literatura idatzia, errimatua eta bertso bihurtua dakar; guztiak korapilatu ditu. Eta nola! Gure gizartea behar bezala zirikatuta eta ziztatuta.