Kritikak eta Iruzkinak

Eta... Foruak ez baziran idatzi 1452ra arte... Zer arraixo juratzen zeben Bizkaiko jaun, errege etabarrak ordura arte? Kontua jauntxuen bilguniari men egittia izango zan kontizu: Gaztelako kortian jeuken pixuan seiñale...

XV mendian, bajirudik jentia hiltzeko modu trendyxena "empozamiento" zala. Gaztelako erregiak, behintzat, euskal jauntxo bigurrixen kontra asko erabilli juan: buruzagixak potzuetan itto; laguntzen zetsen kapariak, urkatu; eta gaiñontzeko guztieri, ondasunak kendu.

Premisia oso sujerentia dok, benetan: TB espektakulua noraiñok allegau leikian ("Rollerball" kirol arluan legez), eta Marterako joaliak.

Elementu oso erakargarrixekin osatutako nobelia: herri txiki bateko soziologia, joan-etorkiñak, heroina... ondo landutako bilbia jaukak, pertsona karismatiko baten inguruan -Ousmany Arechabala, Kubako militar erretiraua-. Egitturia perfektua dok, perfektuegixa igual -bestsellerrak ekoizteko AAren baten laguntzia?-, tentsiñuari eusteko oso efektibua edozelan be, nahiz eta amaieran pixkat solte geratu, sagako hurrengo nobelaren batera nabarmenegi bideratuz.

Gustatzen etxatan gauza bakarra, tesis "asustaviejas" xamar bat eustia dok, basarri isolatuetan bizitziakingo bildurra piztuta. Tipua zer dok, euskal National Rifle Associationekua edo? 😈

Bestalde, arraza kontuak oso ondo ekarritta jagozak, ez bakarrik arrazismua, ez bakarrik multikulturalidadia, Bilbo inguruko kuadro nahikua erreala, enpatikua, iñundik iñora katastrofistia, eginda.

Erritmua oso ondo eruanda jagok: zinematografikoki, ustez zerikusirik ez daken txatalak aurkezten dittuk, gerora alkartuta ulertzen dirazenak...

Sorpresia. Ondo eraikittako kontakizuna, karga sozial haundixakin, bilbe interesgarrixian.

Monologo humoristiko luze honek -horixe dok-eta, nobelia bailo gehixago- emakumien arteko adiskidetasunan aurkixa eta ifrentzua esploratzen jok, argi illun guztiekin, protagonista antisozial baten ikuspegittik. Barria etaratzen jok behiñ baiño gehixagotan, ados, baiña horixe dok topau detsaten balixo bakarra.

TB gidoien arinttasuna (zentzu guztietan) monologista gehixenen ezaugarri dittuk: horregaittik etxataaz gustatzen. Nobela bat? Stand-up gehixenetan legez, okurrentziak katiatzeko atxakixa hutsa. Biajera nindoialako prisaka sinopsis efektibo batek engantxau ninduan (lagun arteko mixerien katalogua), eta tira; momentuz ez nok damutu. Irakorri lajeikek.

Ezin esan liburua txarto idatzitta dagonik: idazliari ofiziuan trebetasuna igartzen jako. Halan be, nekez ulertu lajeikek gaixan aukeraketia, zer eta senar emaztien arteko gorabehera intimo bat (amaiera zatar xamarrakin) eta agure baten trauma pertsonal bat kontatzeko. Ulergarrixa bai (Ortuellan gertatutakuan kontakizunak etxok emoten-eta, kronika periodistiko baterako baiño gehixago) baiña sobrakua bebai. Artifizio hau, zer lortzeko?

63 orrialdia. Idazlian helburua irakorlia poliziak bezain galduta, desmotibauta eta agobiauta apropos ipintzia badok, ederto lortzen jabilk. Ostera, liburu osua halakua izan bihar bok... tostoi demasa!

Kuriosidadia jaukat, hain gai sentsiblia zelan tratatzen daben idazliak. Bera be inseguro jabilk ("liburua bera" kurtsiban berbetan jartzian errekurtso horrek erakusten jok) baiña momentuz tonuakin asmatzen dabela eresten jetsat. Bigarrengo tramak sartzen jittuk, bistan da (aittittan zoroaldixa, senar emaztien harremana...), eze, bestela historixa nagusixak ez jaukak buelta askorik. Momentuz ondo. Hori bai, gaztelera jorixa izan nahi daben hori, pedante xamarra gelditzen dok.

Baltiko bueltan barriro, oinguan 1991ko garai interesante horretan.

Nik 8 urte najittuan bakarrik, baiña ondo gogoratzen juat, ez bakarrik Aranburuk diñuan argazkixori, baitta bertan erreta eta hilda agertzen zan umian arpegixa, izena eta abizen bixak be. Neuri hainbeste inpresionau baninduan, etara kontuak Ortuellako biztanlieri. Kazetaritza karroñerua, doillora, eta jentianganako errespeturik bakuan paradigmia.